Akti i BE-së për AI në 2026: çfarë ndryshoi dhe çfarë duhet të bëjnë bizneset shqiptare

Akti i BE-së për AI (EU AI Act) u bë më i ngatërruar në 2026, jo më i thjeshtë. Në korrik, BE miratoi “Digital Omnibus on AI”, që shtyu detyrimet më të rënda për sistemet me rrezik të lartë. Shumë tituj e lexuan si “Akti u shty”. Nuk është kështu. Disa detyrime zbatohen tashmë — përfshirë rregullat e transparencës që prekin pothuajse çdo biznes me një chatbot, asistent AI ose përmbajtje të gjeneruar me AI për klientë në BE.

Pse duhet të interesojë një biznes në Shqipëri? Sepse Akti zbatohet edhe për kompani jashtë BE-së kur produktet ose rezultatet e sistemeve të tyre AI përdoren në BE — dhe shumë kompani shqiptare, nga software-i te turizmi dhe call center-at, punojnë pikërisht me klientë europianë. Ky artikull është përmbledhje teknike e praktike, jo këshillë ligjore; për rastin tënd konkret konsultohu me një jurist.

Çfarë ndryshoi me Digital Omnibus

Rregullorja ndryshuese, Rregullorja (BE) 2026/1744, u botua në Fletoren Zyrtare më 24 korrik 2026 dhe hyri në fuqi më 27 korrik 2026, sipas White & Case dhe K&L Gates. Ndryshimet kryesore:

• Sistemet me rrezik të lartë (Aneksi III) — p.sh. AI për punësim, vlerësim krediti, arsim ose akses në shërbime thelbësore — kanë afat deri më 2 dhjetor 2027 (më parë 2 gusht 2026).
• AI me rrezik të lartë brenda produkteve të rregulluara (Aneksi I) — tani 2 gusht 2028.
• Njohuritë për AI (AI literacy) — detyrimi u zbut: nga “të sigurohet” një nivel i mjaftueshëm te stafi, në “të mbështetet zhvillimi” i tij.
• SME-të dhe kompanitë e vogla-të mesme — lehtësira të zgjeruara, përfshirë dokumentim më të thjeshtë.

Çfarë zbatohet tashmë: kalendari që ka rëndësi

Neni 50: pjesa e Aktit të BE-së për AI që të prek tani

• Chatbot-e dhe asistentë AI: njerëzit duhet të informohen se po ndërveprojnë me një sistem AI, përveç kur është e qartë nga konteksti.
• Përmbajtje e gjeneruar me AI: ofruesit e sistemeve që gjenerojnë audio, imazhe, video ose tekst duhet t’i shënojnë rezultatet në mënyrë të lexueshme nga makina.
• Deepfake: kush publikon imazhe, audio ose video realiste të gjeneruara ose të manipuluara me AI duhet ta deklarojë.
• Tekst i gjeneruar me AI për çështje me interes publik: duhet deklaruar, përveç kur ka kaluar rishikim njerëzor dhe dikush mban përgjegjësi editoriale.
• Njohja e emocioneve dhe kategorizimi biometrik: personat e prekur duhet të informohen.

Për një biznes tipik: etiketo qartë asistentin në faqe ose në WhatsApp, mbaj gjithmonë një rrugë drejt një njeriu dhe ki një rregull të brendshëm për imazhet e videot e gjeneruara me AI në marketing. Për ndërtimin e asistentit, lexo udhëzuesin tonë për chatbot AI për biznes.

Gjobat

Akti parashikon gjoba deri në 35 milionë euro ose 7% të xhiros vjetore globale për praktikat e ndaluara, dhe deri në 15 milionë euro ose 3% për shkeljen e shumicës së detyrimeve të tjera — përfshirë transparencën. Për SME-të zbatohet shuma më e ulët nga të dyja. Omnibus-i nuk i hoqi gjobat; vetëm shtyu disa afate.

Listë veprimesh për përputhshmërinë

1. Bëj një inventar të AI. Listo çdo sistem AI që ndërton ose përdor: chatbot, asistentë të brendshëm, mjete përmbajtjeje, mjete vlerësimi ose përzgjedhjeje, dhe veçoritë AI brenda SaaS-eve që përdor.
2. Klasifiko secilin. I ndaluar, me rrezik të lartë, me detyrime transparence apo me rrezik minimal? Shumica e përdorimeve të bizneseve bien te dy grupet e fundit.
3. Rregullo transparencën tani. Shto njoftimin për AI në ndërfaqet e bisedës dhe etiketo mediat e gjeneruara me AI ku kërkohet.
4. Kontrollo përdorimet me rrezik të lartë. Përzgjedhja e CV-ve, monitorimi i punonjësve ose vendimet për kredi kërkojnë plan të plotë para dhjetorit 2027: menaxhim rreziku, qeverisje të të dhënave, regjistrim, mbikëqyrje njerëzore dhe dokumentim.
5. Ndërto regjistrim dhe mbikëqyrje njerëzore në sistemet AI. Janë praktikë e mirë inxhinierike gjithsesi.
6. Mbështet njohuritë për AI me trajnime të shkurtra të brendshme.
7. Rishiko furnitorët. Pyet ofruesit e AI si i përmbushin detyrimet e tyre dhe çfarë dokumentacioni të japin.

Si e lehtësojnë përputhshmërinë zgjedhjet inxhinierike

Shumica e kërkesave të Aktit përputhen drejtpërdrejt me dizajnin e mirë të sistemeve: regjistër i çdo vendimi dhe veprimi të AI, miratim njerëzor për veprimet me pasoja, përgjigje të bazuara në burime të miratuara dhe mundësia për të shpjeguar çfarë të dhënash përdori sistemi. Kur ndërtojmë agjentë AI dhe sisteme RAG, këto janë pjesë e arkitekturës që ditën e parë — shumë më lirë se sa t’i shtosh më vonë.

Pyetje të shpeshta

A u shty Akti i BE-së për AI?

Pjesërisht. Detyrimet për rrezikun e lartë u shtynë në dhjetor 2027 dhe gusht 2028. Praktikat e ndaluara, rregullat për modelet e përgjithshme dhe transparenca e nenit 50 nuk u shtynë.

A zbatohet për një kompani në Shqipëri?

Po, nëse nxjerr në tregun e BE-së një sistem AI ose nëse rezultatet e sistemit tënd përdoren në BE. Për më tepër, si vend kandidat, Shqipëria pritet të përafrojë legjislacionin me acquis-në e BE-së.

Përdorim vetëm ChatGPT ose Claude brenda kompanisë. A na prek?

Përdorimi i brendshëm zakonisht ka rrezik të ulët, por vlen për njohuritë për AI dhe bëhet i rëndësishëm nëse rezultatet publikohen ose përdoren për vendime për njerëz.

Përgatit sistemet e tua AI me ne

Nëse po ndërton një produkt AI, po shton një asistent në faqe ose nuk je i sigurt nëse një veçori ekzistuese përfshihet, fol me Shkulaku. Ndihmojmë kompanitë të dizajnojnë sisteme AI me transparencë, regjistrim dhe mbikëqyrje njerëzore të ndërtuara brenda, dhe mund të rishikojmë anën teknike të një zbatimi ekzistues — bashkë me këshilltarët tuaj ligjorë.